Duyurular

Konuk Uzman: Çocuk Gelişimi Uzmanı Tuğçe Oğuz – Ödül ve Ceza

3.234 kişi okudu.

241

Anne babalar olarak hepimiz çocuklarımız için herşeyin en iyisini ve doğrusunu yapmak istiyoruz. İyi birer insan ve düzgün kişilik sahibi bireyler olmalarını istiyoruz.

Bu nedenle de eminim hepiniz sıklıkla yeni bilgiler edinmeye, yayınları takip etmeye ve ‘’en doğru’’ olan davranış şeklini aramaya çalışıyorsunuzdur. Ancak farketmişsinizdir ki, tek bir doğru bulmak insanın hele ki çocuğun olduğu bir bilimde çok da kolay olmuyor. Çünkü herbiri eşsiz ve çok özel olan çocuklarımızla edindiğimiz bilgileri uygulamak çok da mümkün değil.  Hele ki bizler dışında yaşamımızda çocuğumuzdan sorumlu olan anneanne, babaanne, yardımcı ya da bakıcı gibi farklı kişiler de varsa…

Aslında temel olarak yapmamız gereken şey çocuklarımızı tanımak ve davranışlarının altında yatan sebepleri farkedebilmek. Çünkü hiçbir davranış nedensiz değildir. Anlamanın ardından bize çocuklarımızın doğru davranışları kazanmasında ve olumsuz davranışlarını azaltmasında bir takım ipuçları yardımcı olacak.

Ödül ve ceza kelimelerinin genel olarak karşılığını elbette tahmin etmemiz zor değil. Ödül olumlu davranışlarla ilişkilendirilen ‘’Kabul etme’’ ve ‘’memnun olma’’ ifadesi iken, ceza olumsuz davranışlar karşısında gösterilen tepki olarak tanımlanabilir.

Ancak hatırlamamız gereken ilk nokta cezanın da ödülün de aslında çocuk için aynı anlama geldiğidir.

Çocuk dikkat çekmek ister.

Dikkat çekmek için bazı davranışlarda bulunur.

Ceza ya da ödül aldığı her davranış çocuğun dikkat çekmiş olduğunu gösterir.

Ve her iki geribildirim şeklimiz de o istendik/ istenilmeyen davranışın altını çizer.

Yani hiç istemeden de olsa cezalar çoğu kez davranışı söndürmemizde etkili olmayacaktır.

( gözümüzün içine baba baka duvarı boyayan çocuğumuzun yaptığı şey budur)

 

Ödül de ceza da çocuk için aynı anlama geldiği için mümkün olduğunca ikisini de tasarruflu kullanmaya dikkat etmemiz gereklidir.

 

Sıklıkla tekrar eden davranışların öğrenme olarak zihin tarafından kodlanması tekrarın olumlu yönünü işaret ederken,  sıklıkla verilen ödül ve cezaların da  kanıksamaya dönüşmesi ve etkilerini yitirmeleri tekrarın olumsuz yönünü göstermektedir.

 

            Anne babalar olarak çocukların kendilerine ya da çevrelerine zarar verecekleri  davranışları yasaklamak istememiz elbette normal ancak onların da yasakları çiğnemeye çalışmaları da normal. Bu durumda yapabileceğimiz şey yasaklar yerine izinler odaklı olarak davranış kalıpları edinmeye çalışmamızdır. ‘’Taşa oturma’’ yerine, ‘’Halıda oynamanı istiyorum’’

‘’Uzağa gitme’’ yerine, ’ Seni görebileceğim kadar uzaklaş lütfen’’ demek daha etkili olacaktır. Bu şekilde vereceğimiz yönergeler olumsuz mesaj içermediği ve engellenme hissi uyandırmadığı için çocuklar daha az direnç gösterirler.

Yani en basit kişisel bakım sayılabilecek el yıkama davranışı bile önce model alma, ardından taklit etme,  pekiştireçlerle tekrarlanma ile zamanla yerleşik bir hale gelir ve kişi kendiliğinden elini temizleme ihtiyacı hisseder hale gelir.

Davranış edinimi sırasında dışardan vereceğimiz destekler yani ödüller önemli bir rol oynamaktadır. Maddi ödüller davranışın ödüle bağlı olarak yapılmasını arttırırken içselleştirilmesini engelleyebilirken, manevi ödüller kişinin aynı haz duygusunu tekrardan hissetmesi için bir katalizör görevi görecektir.

Kişinin davranışı tekrarlayıp başarılı olduğunu hissetmesiyle yeniden aynı davranışı yineleyip haz duymasını sağlayan bu durum ‘’içkin motivasyon’’dur yani herhangi bir maddeye bağlı olmaksızın gelişen istektir.

Bu nedenlerle ebeveyn olarak elimizde bulunan gücü doğru ve yerinde kullanmak etkili olacaktır.

Ödül ve ceza konusu esasında kolay gibi görünen ancak üslup, zamanlama ve içerik olarak hassas olmamız gereken bir konu. Etki alanı ve olumlu davranışlar kazandırmadaki gücü anlamında çocuklarınızın gelişiminde iyi birer yardımcı olarak değerlendireceğinizi umuyorum.

 

Çocuklarımız gerçekten zekiler, algıları çok hızlı ve farklı öğrenme stillerine sahipler ancak unutmayalım ki, yetişinkin olmanın avantajı da biz de.

 Tuğçe Acaröz Oğuz

Çocuk Gelişimi Uzmanı

cocugunuzuanlamak.com

Kitapları: Çocuğunuzu Anlamak 1  Çocuğunuzu Anlamak 2

 Instagram: Tugceoguz

Facebook: Cocugunuzuanlamak